"Rozkład. O niedemokracji w Ameryce" - Piotr Tarczyński

Dla wielu z nas Stany Zjednoczone wciąż jawią się jako mityczna kraina wolności i sprawności instytucjonalnej. Nasza wiedza o tamtejszym systemie często pochodzi bardziej z hollywoodzkich produkcji niż z podręczników. Tarczyński wchodzi za kulisy Kapitolu i pokazuje mechanizmy, które zamiast napędzać państwo, doprowadzają do jego paraliżu.

Jednym z najbardziej zaskakujących elementów amerykańskiego systemu, który opisuje autor, jest filibuster. Choć Senat USA miał być izbą namysłu i rozwagi (z sześcioletnią kadencją, dającą senatorom większy spokój niż dwuletni cykl w Izbie Reprezentantów), stał się areną specyficznej obstrukcji. Filibuster to w teorii prawo do nieograniczonej debaty. W praktyce to narzędzie blokowania ustaw, które do złudzenia przypomina nasze dawne liberum veto. Mechanizm jest fascynujący i kuriozalny zarazem: senator może blokować prace nad prawem tak długo, jak długo jest w stanie utrzymać się na nogach i bez przerwy mówić. Treść wystąpienia nie musi dotyczyć ustawy. Senatorowie, by zyskać na czasie, czytali książki kucharskie, bajki dla dzieci, a nawet śpiewali. Nie wolno usiąść, nie wolno przerwać, nie wolno jeść. Rekordzista wytrzymał tak ponad 24 godziny.

Widzę w tym mechanizmie ogromne zagrożenie dla sprawczości państwa. Gdy mniejszość może w tak arbitralny sposób paraliżować wolę większości, demokracja zmienia się w swoją karykaturę- staje się „niedemokracją”.

Lektura tej książki pokazuje, że żadna demokracja, nawet ta o najdłuższej tradycji, nie jest dana raz na zawsze. Jeśli pozwolimy, by dezinformacja i proceduralne kruczki zastąpiły merytoryczny dialog, ryzykujemy paraliż własnego państwa.

Zachęcam Was do sięgnięcia po tę książkę. Pozwala ona zrozumieć, że za fasadą „American dream” kryje się skomplikowana i często wadliwa maszyneria. Poznanie tych błędów to pierwszy krok do tego, by nie powielać ich na własnym podwórku.